Ropa i polityka pod presją od Ukrainy po cieśninę Ormuz.

Rosyjskie paliwo, zagrożona żegluga w Zatoce Perskiej i ataki na saudyjskie lotniska składają się na kryzys, którego skutki wykraczają daleko poza Bliski Wschód. W przeglądzie wydarzeń z odcinka „Na Wschód od Bliskiego Wschodu” przyglądamy się również napięciom w Pakistanie, sporowi o Trybunał w Hadze oraz ryzyku wojny między Etiopią a Erytreą.

Rosyjskie paliwo i cena amerykańskiego wsparcia dla Ukrainy

Najbardziej politycznie drażliwym tematem odcinka jest zapowiedź Donalda Trumpa dotycząca dostaw rosyjskiego oleju napędowego. Według przytoczonych w materiale doniesień początkowa partia miałaby przekroczyć 300 tysięcy ton, a kolejne dostawy nastąpić w następnych miesiącach. Towarzyszyć ma temu złagodzenie amerykańskich ograniczeń dotyczących handlu tym paliwem.

Dla Waszyngtonu jest to sposób na szukanie ulgi na rynku energii. Dla Kijowa oznacza ryzyko osłabienia presji na rosyjską gospodarkę. Ukraińskie ataki na rafinerie ograniczają dostępność paliw w Rosji i utrudniają funkcjonowanie jej zaplecza wojennego. Jeżeli amerykańska administracja chce zwiększyć podaż rosyjskiego diesla, może zacząć postrzegać te same ataki jako przeszkodę w realizacji własnego celu.

W podsumowaniu pojawiają się doniesienia o naciskach na Ukrainę, obejmujących możliwość ograniczenia współpracy wywiadowczej oraz mechanizmu PURL. To rozwiązanie, w którym sojusznicy finansują zakupy amerykańskiej broni dla Kijowa. Biały Dom, według przywołanej relacji, nie potwierdził tych rozmów. Istotna pozostaje też różnica między ogłoszeniem rozejmu energetycznego a jego faktycznym przestrzeganiem. Sama deklaracja nie daje Ukrainie ochrony przed kolejnymi uderzeniami.

Zakup rosyjskiego paliwa budzi sprzeciw także w USA. Przytoczone w odcinku wypowiedzi polityków obu partii pokazują, że spór dotyczy zarówno wsparcia dla Ukrainy, jak i granic uprawnień prezydenta. Pozostaje również pytanie o skuteczność gospodarczą takiej decyzji: dodatkowe dostawy nie odbudują szybko uszkodzonych rafinerii ani nie usuną wszystkich przyczyn niedoboru diesla.

Ormuz jako narzędzie nacisku

Tłem dla tych decyzji jest sytuacja w cieśninie Ormuz. Materiał opisuje kolejne incydenty z udziałem tankowców, irańskie ostrzeżenia wobec żeglugi i amerykańskie działania wymierzone w statki obsługujące irańskie porty. Komunikaty stron konfliktu przedstawiają różne obrazy skuteczności tych operacji.

Dla rynku najważniejsze jest to, czy statki mogą regularnie i bezpiecznie przewozić surowce. Według danych Kplera przywołanych w podsumowaniu średni przepływ ropy przez cieśninę w tygodniu zakończonym 7 października wynosił 8,5 miliona baryłek dziennie, około 40 procent poniżej normalnego poziomu. To odczyt z konkretnego tygodnia, a nie opis stałej przepustowości szlaku.

Iran wiąże warunki uspokojenia sytuacji z rozmowami o zasadach żeglugi oraz swoim programie jądrowym. Teheran nie deklaruje całkowitej rezygnacji ze wzbogacania uranu, podczas gdy Waszyngton oczekuje istotnego ograniczenia tych zdolności. Bez zbliżenia stanowisk zagrożenie dla transportu pozostaje częścią negocjacji. Nie trzeba całkowicie zamknąć cieśniny, aby utrudnić dostawy i podnieść koszt ich obsługi.

Arabia Saudyjska pod presją Hutich

Saudyjskie plany rozwoju turystyki i przyciągania inwestycji opierają się na przekonaniu, że królestwo zapewnia stabilne warunki do prowadzenia biznesu. Opisywane w odcinku ataki Hutich na lotniska i infrastrukturę energetyczną uderzają właśnie w tę obietnicę.

W przytoczonych komunikatach saudyjskich władz mowa o ofiarach śmiertelnych i setkach rannych po ataku na lotnisko w Rijadzie. Materiał opisuje także kolejne uderzenia oraz ostrzeżenia dotyczące podróży. Skutki takiej eskalacji obejmują zakłócenia transportu, koszty ochrony i większą ostrożność inwestorów. Dla Mohammeda bin Salmana oznacza to dodatkowe obciążenie dla kosztownych projektów przebudowy gospodarki.

Saudyjska odpowiedź wojskowa niesie ryzyko przedłużenia konfliktu. Huti mogą stosunkowo niewielkim kosztem wymuszać drogie działania obronne. Jednocześnie Iran, wspierający ten ruch, proponuje pomoc w rozpoczęciu dialogu. Rijad musi więc rozważać odwet i możliwości negocjacji, gdy jego główne projekty gospodarcze potrzebują przewidywalności.

Wojna z Iranem wraca do amerykańskiej polityki

Koszty konfliktu nie kończą się na cenach paliwa. Według materiału 74 demokratycznych parlamentarzystów zwróciło się do Pentagonu o wyjaśnienia dotyczące nalotów, w których mieli zginąć irańscy cywile. Jedna z opisanych spraw dotyczy uderzenia w uroczystość weselną w Kuhestaku.

W podsumowaniu rozróżniono ustalenia dziennikarskie i stanowisko amerykańskiego wojska, które informowało o wewnętrznym przeglądzie. Tę różnicę trzeba zachować także przy ocenie odpowiedzialności za atak. Politycznie sprawa może zyskać znaczenie po wyborach do Kongresu, jeżeli Demokraci uzyskają większe możliwości prowadzenia kontroli parlamentarnej.

Pakistan między kryzysem bezpieczeństwa a walką z opozycją

W Pakistanie problemy bezpieczeństwa nakładają się na spór o władzę. Podsumowanie opisuje wprowadzenie bezpośredniej kontroli federalnej nad Chajber Pasztunchwą, prowincją graniczącą z Afganistanem i rządzoną przez opozycyjną partię Pakistan Tehreek-e-Insaf, założoną przez Imrana Khana.

Władze centralne uzasadniają interwencję nasileniem przemocy zbrojnej. Opozycja przedstawia ją jako odebranie uprawnień wybranym władzom prowincji. Znaczenie ma wskazana w materiale różnica w traktowaniu regionów: podobnego rozwiązania nie zastosowano w Beludżystanie, również dotkniętym rebelią, lecz zarządzanym przez administrację sprzymierzoną z rządem federalnym.

Ten spór utrudnia oddzielenie działań służących poprawie bezpieczeństwa od politycznej rywalizacji. Przejęcie kontroli nad prowincją może rozszerzyć możliwości rządu, ale jednocześnie pogłębić konflikt z jej mieszkańcami i lokalnymi władzami.

Sprawa pilota Flydubai i pytania o weryfikację personelu

Osobny wątek dotyczy śledztwa po próbie przejęcia samolotu Flydubai. Według przedstawionego w podsumowaniu stanowiska prokuratury ZEA drugi pilot miał zaatakować kapitana i planować rozbicie maszyny o terminal lotniska Ben Guriona. Są to zarzuty i ustalenia śledczych przedstawione w materiale, a nie prawomocny wyrok.

Relacja koncentruje się również na reakcji kapitana, pasażerów i znajdujących się na pokładzie innych pilotów, dzięki której samolot bezpiecznie wylądował. Sprawa rodzi pytania o przepływ informacji między pracodawcami oraz o to, czy standardowe sprawdzanie kwalifikacji i niekaralności pozwala wykrywać sygnały radykalizacji.

Amerykańskie sankcje i przyszłość Trybunału w Hadze

Wątek Międzynarodowego Trybunału Karnego pokazuje, jak duże znaczenie dla działania instytucji międzynarodowych ma dostęp do systemu finansowego. Opisane w materiale amerykańskie sankcje mogą utrudniać rozliczenia, współpracę z bankami i codzienne funkcjonowanie Trybunału.

Waszyngton przedstawia spór jako obronę suwerenności przed działaniami instytucji, do której USA nie przystąpiły. Państwa wspierające MTK podkreślają potrzebę jego niezależności i możliwości prowadzenia postępowań dotyczących najcięższych zbrodni. Dla Europy oznacza to pytanie o praktyczne sposoby podtrzymania działalności Trybunału w obliczu presji ze strony amerykańskiego sojusznika.

Chiny i Unia Europejska szukają kompromisu handlowego

Na tle sporów militarnych i politycznych pojawia się także próba ograniczenia napięć gospodarczych. Podsumowanie opisuje porozumienie Chin i Unii Europejskiej dotyczące między innymi handlu samochodami hybrydowymi. Według przytoczonych ustaleń Bloomberga plan przewiduje limit 350 tysięcy pojazdów w pierwszym roku, z późniejszym wzrostem o 6 procent rocznie.

Dla europejskich producentów takie rozwiązanie mogłoby oznaczać czas na dostosowanie się do konkurencji. Pekin zyskiwałby szansę na uniknięcie szerszej eskalacji barier handlowych. Ograniczenie jednego segmentu importu nie rozwiązuje jednak problemów stojących za nierównowagą wymiany: skali chińskiej produkcji, słabego popytu wewnętrznego i znaczenia eksportu dla tamtejszej gospodarki.

Europejska zbrojeniówka wobec rosyjskich gróźb

Pomoc dla Ukrainy wiąże się również z zagrożeniami dla ludzi pracujących w europejskim przemyśle obronnym. Według opisanych w materiale doniesień „Financial Times” służby ostrzegają menedżerów przed rosyjskimi operacjami obejmującymi obserwację, zastraszanie i plany zamachów. Zagrożenie ma dotyczyć także mniejszych firm produkujących drony i komponenty.

Celem takich działań może być zniechęcanie przedsiębiorstw do współpracy z Kijowem. Nawet udaremnione operacje podnoszą koszty ochrony i wpływają na decyzje o lokalizacji produkcji. Oznacza to, że bezpieczeństwo dostaw uzbrojenia zależy również od ochrony pracowników i zakładów znajdujących się daleko od frontu.

Etiopia i Erytrea wobec ryzyka kolejnej wojny

Przegląd zamyka Róg Afryki. Etiopia i Erytrea wymieniają oskarżenia o agresję, a sytuację komplikują walki w Tigraju. Addis Abeba zarzuca sąsiadowi ingerencję wojskową i wspieranie grup zbrojnych. Asmara odrzuca te zarzuty. W materiale wyraźnie zaznaczono, że części twierdzeń nie udało się niezależnie potwierdzić.

Podłożem napięcia jest także dostęp do Morza Czerwonego. Pozbawiona własnego wybrzeża Etiopia traktuje go jako ważny interes strategiczny, podczas gdy Erytrea obawia się o swoją suwerenność i port w Assab. Krótka współpraca obu państw podczas wojny w Tigraju nie usunęła tej sprzeczności.

Ryzyko eskalacji wynika również z możliwości błędnego odczytania ruchów przeciwnika. Przesunięcie wojsk, lokalne starcie lub polityczna deklaracja mogą uruchomić reakcję, którą później trudno zatrzymać. Wojna na pełną skalę nie jest przesądzona, lecz wzajemna nieufność utrudnia ograniczenie napięcia.

Wątki energetyczne opisane w odcinku pokazują, jak bezpieczeństwo szlaków transportowych wpływa na polityczne możliwości państw. Kłopoty z dostawami paliw mogą zmieniać kalkulacje Waszyngtonu wobec Moskwy i Kijowa. Ataki na transport utrudniają z kolei saudyjskie plany gospodarcze. W kolejnych tygodniach warto obserwować faktyczną realizację zapowiadanych porozumień i zmiany w przepływie surowców.

Źródła

W podsumowaniu przywołano materiały następujących redakcji i agencji:

• Bloomberg
• Al Jazeera
• Reuters
• The Washington Post
• The New York Times
• Financial Times
• Al Jazeera
• CNBC
• Emirates News Agency (WAM)

Źródła ilustracji

– Tankowiec przy terminalu Al Basrah: Darryl Montgomery / U.S. Army, Wikimedia Commons, domena publiczna.

– Mapa cieśniny Ormuz: Goran_tek-en / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0; dane © OpenStreetMap contributors.

– Terminal portowy w Bremerhaven: Olga Ernst / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

– Mapa Erytrei i północnej Etiopii: CIA / Library of Congress, Wikimedia Commons, domena publiczna.