Columbine, efekt naśladownictwa i przemoc w sieci

Dlaczego strzelanina w Columbine wciąż pojawia się w analizach przemocy? W przeglądzie Wojciecha Szewki z 9 i 10 listopada 2026 r. przyglądamy się efektowi naśladownictwa, brutalnym grupom internetowym i temu, jak FBI ocenia ryzyko ataku. Piszemy też o wniosku o impeachment szefa Pentagonu, rozmowach o nowym rządzie Izraela i danych o rosyjskich zgonach związanych z wojną.

Kiedy przemoc daje pozycję w grupie

FBI posługuje się pojęciem „nihilistycznego ekstremizmu opartego na przemocy” (ang. nihilistic violent extremism, NVE). W takich środowiskach okrucieństwo bywa celem samym w sobie albo sposobem na zdobycie uznania w grupie. Uczestnicy mogą sięgać po symbole różnych ruchów skrajnych, choć często nie łączy ich wspólny program polityczny.

20 kwietnia 1999 r. w liceum Columbine w Kolorado zginęło 12 uczniów i nauczyciel. W następnych latach do tej zbrodni odwoływała się część sprawców masowych zabójstw. Do wcześniejszych ataków w USA nawiązywali także sprawcy strzelanin w fińskich miejscowościach Jokela i Kauhajoki.

Miejsce pamięci ofiar strzelaniny w Columbine, Clement Park w Kolorado. Fot. Denverjeffrey.

Co wiadomo o efekcie naśladownictwa

Badacze odróżniają świadome naśladownictwo od pytania o to, czy po głośnym ataku przez pewien czas częściej dochodzi do podobnych zdarzeń. W badaniu opublikowanym w „PLOS ONE” w 2015 r. model wskazywał, że po masowym zabójstwie z użyciem broni palnej w USA prawdopodobieństwo kolejnego takiego zdarzenia było podwyższone średnio przez około 13 dni. Późniejsza analiza zespołu Jamesa Alana Foxa, dotycząca masowych strzelanin w miejscach publicznych, nie wykazała silnego krótkotrwałego efektu. Przypadki świadomego naśladowania są udokumentowane, a skala krótkotrwałego wzrostu ryzyka pozostaje przedmiotem sporu.

Członkowie grup internetowych takich jak opisywana przez FBI sieć 764 zastraszają i szantażują osoby nieletnie, nakłaniając je do krzywdzenia siebie lub innych. Dla rodziny, szkoły i śledczych ważne jest ustalenie, kto wywierał presję. Osoba wykonująca polecenia grupy może sama potrzebować ochrony.

FBI ocenia ryzyko na podstawie konkretnych zachowań i okoliczności. Znaczenie mogą mieć zapowiedzi skrzywdzenia innych, nasilające się groźby lub coraz bardziej obsesyjne skupienie na konkretnej osobie. Samo wycofanie lub przechodzenie kryzysu psychicznego nie wystarcza do oceny zagrożenia. Media mogą opisać krzywdę ofiar i reakcję instytucji bez powielania propagandy sprawców.

Pete Hegseth pod presją w Kongresie

9 listopada republikanin Thomas Massie przedstawił w Izbie Reprezentantów osiem zarzutów w ramach procedury impeachmentu sekretarza obrony Pete’a Hegsetha. Główny dotyczy prowadzenia wojny z Iranem bez zgody Kongresu. Dzień wcześniej lider Demokratów w Izbie Hakeem Jeffries zapowiedział w ABC News, że zagłosuje za postawieniem Hegsetha w stan oskarżenia.

Izba Reprezentantów może postawić urzędnika w stan oskarżenia zwykłą większością głosów. Następnie sprawę rozpatruje Senat. Do skazania, które oznacza usunięcie z urzędu, potrzeba głosów dwóch trzecich obecnych senatorów. Demokraci zapowiadają także szerszy nadzór Kongresu nad administracją Donalda Trumpa.

Nvidia sprawdza doniesienia dotyczące Jensena Huanga

Rada dyrektorów Nvidii wszczęła niezależne postępowanie po doniesieniach, że prezes spółki Jensen Huang mógł być celem działań obcego wywiadu. Reuters przytoczył ustalenia „The New York Times” dotyczące kontaktów Huanga z byłą menedżerką singapurskiej spółki Megaspeed, która kupowała układy Nvidii. Rada podała, że na tym etapie nie ma podstaw, by sądzić, że ucierpiało bezpieczeństwo narodowe USA lub ujawniono tajemnice firmy. Huang zadeklarował współpracę.

Sprawa ma też kontekst handlowy. Nvidia dostarcza układy wykorzystywane w centrach danych do obsługi sztucznej inteligencji. Sprzedaż najbardziej zaawansowanych układów do Chin podlega amerykańskim ograniczeniom eksportowym.

Gadi Eisenkot szuka większości w Knesecie

Po wyborach z 27 października prezydent Izraela Isaac Herzog powierzył Gadiemu Eisenkotowi misję utworzenia rządu. Obóz Benjamina Netanjahu ma 53 mandaty, blok skupiony wokół Eisenkota i jego partii Yashar ma 48, a dwie listy arabskie mają łącznie 19. Bezwzględna większość w Knesecie to 61 ze 120 mandatów. Rząd mniejszościowy może jednak uzyskać wotum zaufania, jeśli głosów za będzie więcej niż przeciw.

Eisenkot może zabiegać o poparcie partii arabskich, także spoza rządu. Może też szukać partnerów wśród ugrupowań, które dotąd popierały Netanjahu.

Atak na wojsko w Kolumbii i presja na ELN

W ataku na bazę w Santa Rosa del Sur zginęło trzech kolumbijskich żołnierzy, a kilkadziesiąt osób zostało rannych. W pierwszych doniesieniach nie wskazano sprawców. Później kolumbijski minister obrony ocenił, że za atakiem prawdopodobnie stała Armia Wyzwolenia Narodowego (ELN). Ta partyzantka od dekad działa w Kolumbii, a jej aktywność sięga także terytorium Wenezueli.

Według relacji opublikowanej przez „El Espectador” Stany Zjednoczone wspierają działania Kolumbii i Wenezueli przeciwko ELN po obu stronach granicy. Wcześniej wspólne działania utrudniał spór między Bogotą a Caracas.

Rosyjskie straty w danych przypisywanych Rosstatowi

Bloomberg przeanalizował dane przypisywane rosyjskiemu urzędowi statystycznemu. W około 392,7 tys. aktów zgonu z okresu od 24 lutego 2022 r. do końca sierpnia 2026 r. zapisy wskazywały na związek śmierci z wojną. Rosstat potwierdził cyberataki i oświadczył, że nie stwierdził wycieku poufnych danych. Opóźnienia w rejestracji utrudniają ustalenie pełnej liczby zgonów. Część wpisów może dotyczyć także ofiar cywilnych.

Od początku pełnoskalowej inwazji do połowy 2024 r. w analizowanych aktach z wojną powiązano około jedną trzecią zgonów mężczyzn w wieku 18–49 lat w Buriacji, Tuwie i Kraju Zabajkalskim. W Moskwie i Petersburgu odsetek ten wyniósł około jednej dziesiątej.

Rosja buduje własny odpowiednik Starlinka

Rassvet to rosyjska sieć szerokopasmowa oparta na satelitach na niskiej orbicie okołoziemskiej. Rozwija ją firma Bureau 1440 ze wsparciem państwa. Według ukraińskiego wywiadu wojskowego, cytowanego przez Reutersa, Rosja już korzystała z tej sieci w ograniczonym zakresie.

Według analityków cytowanych przez „Financial Times” system może zacząć działać na większą skalę już w 2027 r. Będzie to zależało od tempa produkcji i wynoszenia satelitów na orbitę oraz od tego, czy sieć zapewni odpowiedni zasięg i ciągłość połączenia.

Egipt ponownie otwiera ambasadę w Trypolisie

7 listopada egipski minister spraw zagranicznych Badr Abdelatty ponownie otworzył siedzibę ambasady w Trypolisie po 12 latach przerwy. Egipt przez lata wspierał Chalifę Haftara, którego siły dominują na wschodzie Libii. W Trypolisie Abdelatty spotkał się z premierem libijskiego Rządu Jedności Narodowej Abdulhamidem Dbeibą.

W rozmowie z libijskim premierem Abdelatty poruszył spór o porozumienie morskie zawarte w 2019 r. przez Turcję i ówczesne władze Libii w Trypolisie. Egipt sprzeciwia się wyznaczonemu w nim przebiegowi granic na morzu. Spór dotyczy m.in. prawa do poszukiwania złóż ropy i gazu we wschodniej części Morza Śródziemnego.

Spór o władzę w irackim Kurdystanie

Spór o nowy rząd regionalny zaostrzył się po posiedzeniu parlamentu w Irbilu bez udziału Patriotycznej Unii Kurdystanu (PUK). Lider PUK Bafel Talabani ogłosił wycofanie partii z rządu regionalnego. Przedstawiciel PUK zapowiedział, że jeśli rywale doprowadzą do powołania premiera w Irbilu, jego partia powoła własnego premiera w mieście As-Sulajmanijja.

W latach 90. w regionie działały już dwie odrębne administracje, związane z Demokratyczną Partią Kurdystanu (KDP) i PUK. Powrót do dwóch ośrodków władzy utrudniłby władzom regionalnym uzgodnienie wspólnego stanowiska wobec Bagdadu.

Irbil i Dahuk to główne ośrodki poparcia KDP. As-Sulajmanijja jest bastionem PUK.

Źródła

Ekstremizm i prewencja  FBI o Columbine · ostrzeżenie FBI o brutalnych sieciach · przewodnik FBI o ocenie zagrożeń · raport komisji fińskiej · szwedzki raport o atakach na szkoły

Badania nad naśladownictwem  Sherry Towers i in. · James Alan Fox i in.

USA i Nvidia  ABC News · Senat USA o impeachmencie · komunikat Nvidii · Reuters o postępowaniu · komunikat Thomasa Massiego

Izrael i Kolumbia  kancelaria prezydenta Izraela · Reuters o Knesecie · Associated Press · El Espectador · Biblioteka Kongresu o powoływaniu rządu w Izraelu · El Espectador o bilansie i stanowisku ministra

Rosja  analiza Bloomberga w The Japan Times · dane regionalne za Bloombergiem · Financial Times o Rassvecie · Reuters o wykorzystaniu Rassvetu

Libia i Irak  Euronews o ambasadzie i sporze morskim · Al Jazeera o Kurdystanie

Źródła ilustracji

Miejsce pamięci ofiar strzelaniny w Columbine. Fot. Denverjeffrey. Wikimedia Commons · licencja CC BY 3.0

Mandaty w Knesecie. Opracowanie własne na podstawie danych z raportu IN12751. Congressional Research Service

Zgony wojenne według regionu. Opracowanie własne na podstawie analizy Bloomberga. Analiza Bloomberga w Brisbane Times

Mapa irackiego Kurdystanu. Opracowanie własne. Granice państw z Natural Earth · położenie miast z GeoNames · kontekst polityczny w Al Jazeerze · polskie nazwy geograficzne w wykazie KSNG